Ruim 3.700 hectare heide, vennen, bos en stuifzand — Nationaal Park Dwingelderveld is het grootste aaneengesloten natte heidegebied van West-Europa. Wat maakt natte heide anders, wanneer bloeit het en wat moet je gezien hebben?
Drenthe heeft veel heide, maar één gebied springt er in omvang bovenuit: het Dwingelderveld. Tussen Dwingeloo, Ruinen en Spier ligt ruim 3.700 hectare aaneengesloten natuur, en dat maakt het volgens de beheerders het grootste natte heidegebied van West-Europa. Het is een van de twintig Nederlandse nationale parken en het voelt ook zo: je kunt er een halve dag lopen zonder een weg over te steken.
Wat is "natte heide" en waarom is dat bijzonder?
De meeste heide die mensen kennen is droge heide: struikheide op arme, droge zandgrond, die in augustus dieppaars kleurt.
Natte heide is een ander verhaal. Die groeit op plekken waar het regenwater niet wegzakt omdat er een slecht doorlatende laag in de bodem zit. Daardoor blijft de grond het grootste deel van het jaar vochtig, en groeit er vooral dopheide: een lager, fijner heidesoort met kleine bolle bloemetjes en een zachter, roziger paars.
Dat verschil heeft een leuk gevolg voor bezoekers: het Dwingelderveld kleurt twee keer. De dopheide bloeit al in juni en juli, de struikheide op de drogere ruggen volgt in augustus. Wie in juli komt en denkt te laat of te vroeg te zijn, ziet dus alsnog paars.
Natte heide is bovendien zeldzaam geworden in Europa. Ontwatering en bemesting hebben er in de vorige eeuw enorm veel van verdwijnen doen, en juist daarom is dit gebied ook internationaal beschermd.
Vennen, schapen en stuifzand
Het Dwingelderveld is geen egaal veld maar een lappendeken.
Vennen. Verspreid over het gebied liggen tientallen vennen: ondiepe plassen die uitsluitend door regenwater worden gevoed. Ze zijn belangrijk voor libellen, kikkers en watervogels, en op een windstille ochtend spiegelen ze de hele lucht.
Schaapskudden. Net als op andere Drentse heidevelden houden schapen de heide open. In het gebied lopen kudden Drentse heideschapen met een herder; bij de schaapskooi kun je vaak zien wanneer de kudde uitgaat.
Stuifzand en bos. Aan de randen gaat de heide over in naaldbos, en op enkele plekken liggen open stuifzandkoppen — kaal geel zand tussen het paars, een landschap dat in Nederland bijna verdwenen is.
De radiotelescoop
Aan de rand van het gebied staat iets wat je op een heideveld niet verwacht: een grote, witte schotelantenne. Deze radiotelescoop uit de jaren vijftig was destijds de grootste ter wereld en werd gebruikt voor baanbrekend onderzoek naar de Melkweg. Hij is inmiddels een rijksmonument en wordt door vrijwilligers onderhouden en soms nog gebruikt.
Het is een van de vreemdste en mooiste combinaties van Drenthe: prehistorisch aandoend landschap met daarin een instrument dat naar de rand van het heelal keek.
Wandelen en fietsen
Het gebied is ontsloten met een uitgebreid netwerk van gemarkeerde wandelroutes, van korte rondjes van een paar kilometer tot tochten van vijftien kilometer of meer. Er lopen ook fietspaden dwars door het gebied, waardoor je in één rit van bos naar heide naar ven gaat.
Een paar dingen om te weten:
- Een deel van het park is rustgebied met beperkte toegang, om broedvogels en grote grazers de ruimte te geven. Die delen staan duidelijk aangegeven.
- De paden zijn overwegend onverhard; op de natte delen is dat na regen goed te merken.
- Bij de bezoekerscentra en de grotere parkeerplaatsen vind je informatie, kaarten en actuele meldingen over de kudde en de bloei.
Wanneer ga je?
Juni en juli voor de dopheide op de natte delen, met minder bezoekers dan in augustus.
Half augustus voor de piek van de struikheide. Dit is de drukste periode; vroeg in de ochtend of tegen de avond is het gebied groot genoeg om alsnog stilte te vinden.
Herfst voor bronstige reeën, paddenstoelen aan de bosranden en roestbruine heide.
Winteravonden voor de sterrenhemel. Het Dwingelderveld hoort bij de donkerste plekken van Nederland — op een heldere, maanloze avond zie je hier de Melkweg met het blote oog.
Praktisch
- Parkeren. Er zijn meerdere ingangen rond Dwingeloo, Ruinen, Lhee en Spier. Op mooie zomerdagen zijn de bekendste parkeerplaatsen rond het middaguur vol.
- Honden. Toegestaan op de meeste paden, aangelijnd. Let op de borden: in rustgebieden en bij de kudde gelden strengere regels.
- Water en schaduw. Op de open heide is beide er niet. Neem drinken mee.
- Bijen. Bloeiende heide trekt veel bijen en hommels aan. Ze zijn niet agressief, maar wie allergisch is, weet dit graag van tevoren.
Vanuit Zeijen: een makkelijk dagje
Vanuit Zeijen rijd je in ongeveer drie kwartier naar het Dwingelderveld — genoeg om er een ontspannen dag van te maken zonder dat je je vakantie in de auto doorbrengt. Combineer het met een bezoek aan Dwingeloo of neem de terugweg over de kleine wegen langs de Drentse dorpen.
En als je liever niet ver rijdt: op loopafstand van Huis ter Huynen liggen het Zeijerveld en de Zeijerstrubben, en het Ballooërveld is een kwartier. Onze twee privé lodges, Lodge De Heide en Lodge De Eik, hebben elk een terras met eigen hottub — een prettige plek om een dag heide mee af te sluiten.
De lodges zijn beschikbaar vanaf 1 april 2027. Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang als eerste de vroegboekkorting.
Schrijf me in →